Çığ Kurtarma

Kar altında kalan birini kurtaracak olan, çoğu zaman yanındaki arkadaşlarıdır. Profesyonel kurtarma ekibi dağda genellikle saatler içinde gelir; kar altındaki biri için ise ilk on beş dakika hayatidir. Bu yüzden çığ arazisine giren ekipteki herkes hem kurtarılacak hem de kurtaracak kişidir: Herkes çığ setini taşır ve onu kullanmayı bilir.

Bu sayfa çığ kurtarmasının adımlarını sırasıyla anlatır. Okumak yetmez: Bu adımlar bir çığ eğitiminde öğrenilir ve sezon boyunca düzenli pratik edilir. Çığdan korunmanın yolları Çığ ve Kar Bilgisi, çığ seti Kış Ekipmanı sayfasında.

Neden dakikalar önemli?

Kanada ve İsviçre verileriyle yapılan bir çalışmaya göre İsviçre'de ilk 18 dakikada kar altından çıkarılanların %91'inden fazlası hayatta kalır. 19 ile 35. dakikalar arasında bu oran yaklaşık %34'e düşer; bu dönemdeki ölümlerin çoğu havasızlıktan olur. Kanada'da düşüş daha erken, yaklaşık 10. dakikada başlar; orada çarpma yaralanmaları daha sık görülür. Avalanche Canada da kritik süreyi yaklaşık 10 dakika olarak verir.

Bunun anlamı açık: Kar altındaki birini kurtarmak için dışarıdan gelecek yardımı beklemek çoğu zaman çok geç olur. Kurtarma, çığın durduğu anda, olay yerindeki ekip tarafından başlar.

Çığa yakalanırsanız

Çığa yakalanmak kaotik bir andır ve hiçbir yöntem kurtulmayı garanti etmez. Avalanche Canada ve SLF'nin önerdikleri, şansı artırabilecek adımlardır:

• Bağırın: "Çığ!" diye bağırarak ekibi uyarın.
• Yana kaçın: Çığın kenarına doğru, akışı çaprazlama kesecek biçimde hareket edin.
• Tutunun: Çığın başındaysanız kendinizi kara saplamaya çalışın; bir ağacın yanındaysanız sıkıca tutunun.
• Hava yastığını açın, varsa.
• Batonlardan kurtulun: Bilek kayışlı batonlar sizi akışın içine çeken bir çapa gibi davranabilir.
• Yüzeyde kalmaya çalışın: Yüzer gibi, kar bloklarını iterek yukarıda kalmaya çalışın.
• Ağzınızı ve yüzünüzü koruyun: Ağzınızı kapalı tutun; çığ yavaşlarken bir kolunuzla yüzünüzün önünde hava boşluğu açın, diğer kolunuzu yukarı uzatın.

Ekipten biri yakalanırsa

1. İzleyin: Çığı ve yakalanan kişiyi gözünüzle takip edin. Kişiyi en son gördüğünüz yeri aklınızda tutun ve mümkünse işaretleyin (son görülme noktası). Arama bu noktanın aşağısında, akış yönünde yapılır.
2. Önce kendi güvenliğiniz: Durun, bakın, düşünün. Üstte kopmamış kar ya da ikinci bir çığ ihtimali var mı? Kurtarıcının da gömülmesi her şeyi daha kötü yapar. UIAA'nın acil durum kitapçığı, komşu yamaçlardan uzak durulmasını ve kurtarmayı yönetecek bir lider belirlenmesini öğütler.
3. Vericileri arama moduna alın: Arama yapacak herkesin vericisi arama modunda olmalıdır. Gönderme modunda unutulan tek bir verici, ekibin aramasını yanıltır ve yavaşlatır. Aramaya katılmayanların vericileri kapatılır ya da onlar uzak bir yerde bekletilir.
4. Hemen aramaya başlayın: Gözünüzle ve kulağınızla da arayın: Kar yüzeyinde bir el, bir kayak, bir eldiven, bir ses, gömülü kişinin yerini ele verebilir.
5. Yardım çağırma zamanlaması: Aşağıdaki "Yardım çağırmak" bölümüne bakın.

Çığ vericisiyle arama

Çığ vericisi (transceiver, beacon), gönderme modunda sürekli bir sinyal yayar, arama modunda ise başka vericilerin sinyalini bulur. Modern vericiler ekranda bir mesafe sayısı ve yön oku gösterir. Arama üç aşamada yapılır:

1. Sinyal araması

Amaç, gömülü kişinin vericisinden ilk sinyali almaktır.

• Son görülme noktası varsa oradan başlayın ve akış yönünde aşağı inin.
• Birden fazla kurtarıcı varsa: Çığ karının üstünde yan yana dizilin, aranızda yaklaşık 40 m bırakın ve bütün alanı kapatacak biçimde aşağı ilerleyin. Çığın kenarına 20 m'den fazla uzak kalmayın ki kenarlar atlanmasın.
• Tek başınıza iseniz: Çığ karının üstünde, kollar arası yaklaşık 40 m olacak biçimde zikzak çizerek aşağı inin.
• Arama şeridi genişliği vericinin modeline göre değişir; kendi vericinizin kullanım kılavuzundaki değere bakın.
• Verici sinyal alınca ekranda sayı ve ok belirir, ses gelir. Diğerlerine haber verin ve kaba aramaya geçin.

2. Kaba arama

• Okun gösterdiği yöne hızla ilerleyin ve sayıyı izleyin.
• Sayı azalıyorsa yaklaşıyorsunuz, devam edin. Sayı artıyorsa geri dönün ve sayı yeniden azalana kadar ilerleyin.
• Yol düz değil, eğridir: Verici sinyalin manyetik alan çizgilerini izler; bu yüzden sizi kavisli bir yoldan götürür. Bu normaldir.
• Yaklaşık 10 m'de yürüme hızına inin ki sinyalin üstünden geçip gitmeyin.
• Yaklaşık 3 m'de ince aramaya geçin.

3. İnce arama

• Tek kişi yapar. Diğerleri bu sırada sondaları ve kürekleri hazırlar.
• Vericiyi kar yüzeyine yakın, hep aynı yükseklikte ve aynı yönde tutun; yakın mesafede vericiyi çevirmek ya da yükseltip alçaltmak okumayı değiştirir.
• Yavaş hareket edin. Bir yönde ilerleyin; sayı artmaya başlarsa en düşük okumaya geri dönün ve ona dik yönde aynı şeyi yapın (çaprazlama). En düşük okumayı bulun.
• En düşük okumanın yerini işaretleyin ve sonda isteyin. Bu sayı yaklaşık gömülme derinliğidir.

Sondalama

• İnce aramada işaretlenen noktadan başlayın.
• Sondayı yamaca dik (90 derece) sokun, dikey olarak değil. Vericide okunan derinlik kadar, en az o kadar derine inin.
• İlk sondalamada bulamazsanız işaretten dışa doğru sarmal ya da kare bir desenle, delikler arasında yaklaşık 25 cm bırakarak devam edin.
• Kişiye değdiğinizde sondayı çıkarmayın, yerinde bırakın. Kazarken yönünüzü ve derinliği gösterir.
• Verici yoksa: Gömülü kişide verici yoksa ya da vericiyle bulunamazsa, umut azalsa da kaba sondalama yapılır. UIAA'nın acil durum kitapçığı, son görülme noktasının aşağısında, en olası yerlerde yaklaşık 50 × 50 cm aralıklı bir ızgarayla, yaklaşık 1,5 m derinliğe kadar sondalanmasını önerir. Bu çok yavaştır; vericinin neden şart olduğunu da gösterir.

Kazma

Kazma, kurtarmanın en uzun ve en yorucu kısmıdır. Çığ karı çoğu zaman beton gibi sertleşir ve bir metreden derin gömülen birini çıkarmak dakikalar alır. Bu yüzden kazma rastgele değil, düzenli bir ekip işi olarak yapılır:

• Sondanın aşağısından başlayın: Kazıcılar sondanın yamaç aşağı tarafında, aralarında yaklaşık bir metre bırakarak bir sıra oluşturur (Avalanche Canada 1 m, UIAA'nın kitapçığı yaklaşık 80 cm gösterir). Gömülü kişinin üstüne basılmaz; üstüne basmak, ağzının önündeki hava boşluğunu çökertebilir.
• Geniş kazın: Dar ve dik bir kuyu yerine yamaç aşağı doğru açılan geniş bir rampa kazılır. Bu rampa kişiye ulaşmayı ve onu çıkarmayı kolaylaştırır.
• Konveyör bant: Öndeki kişi sert karı küreğin ağzıyla bloklar hâlinde keser ve arkaya atar; arkadakiler karı kürekle alçaktan, kayık küreği çeker gibi aşağı doğru iter. Karı havaya kaldırmak enerji harcatır, hız kazandırmaz.
• Sık nöbet değiştirin: En çok yorulan öndeki kişidir. Yorulmayı beklemeden, kısa aralıklarla yer değiştirin.
• Önce baş: Kişiye ulaşınca önce yüzü ve göğsü açın. Ağız ve burun karla doluysa hemen temizleyin; ağzın önünde bir hava boşluğu olup olmadığına bakın. Ardından bütün vücut açılır.

Kar altından çıkarılan kişiye ilk yardım bu sayfanın konusu değildir. Kişinin daha fazla soğumaması sağlanır, yalnız bırakılmaz ve 112 ile bağlantı sürdürülür. İlk yardım bir ilk yardım ve çığ kurtarma eğitiminde öğrenilir.

Birden fazla kişi gömülürse (ileri düzey)

Birden fazla kişi gömüldüğünde arama çok daha karmaşıklaşır: Vericiler birden fazla sinyal alır ve birbirine karışabilir. Modern vericilerin çoğunda bulunan kişinin sinyalini "işaretleyip" bir sonrakine geçme işlevi vardır. Kurtarıcı sayısı azsa önce en yakın ve en sığ gömülü olana öncelik verilir; bulunan kişinin başı açılınca bir kurtarıcı diğerlerini aramaya devam eder. Birden fazla gömülü senaryosu, mutlaka bir çığ eğitiminde ve kendi vericinizle pratik edilmelidir.

Arama bittiğinde herkesin vericisi hemen yeniden gönderme moduna alınır. İkinci bir çığ ihtimali her zaman vardır.

Yardım çağırmak: 112

Ne zaman aranır? Avalanche Canada'ya göre arama yapacak fazla kişi yoksa, yardım çağırmak için aramayı bırakmayın: Önce gömülü kişiler çıkarılır, sonra aranır. Ekip kalabalıksa ve bağlantı varsa, aramaya katılmayan biri hemen 112'yi arar; elektronik girişim yapmaması için verici arayan kişilerden en az 10 m uzakta durur. Telefon, telsiz ve diğer elektronik eşyalar arama modundaki vericiden en az 50 cm uzak tutulur. SLF de aynı şeyi söyler: Bağlantı yoksa hiç beklemeden aramaya başlayın, haberi sonra verin.

112'ye ne söylenir?

• Nerede: Kaza yeri; mümkünse koordinat.
• Kim arıyor: Adınız, telefon numaranız, bulunduğunuz yer.
• Ne oldu, ne zaman: Çığ, saati.
• Kaç kişi: Kaç kişi tamamen gömülü, kaç kurtarıcı var.
• Hava: Bölgedeki hava ve görüş (helikopter için önemlidir).

Başka gruplar yardıma gelirse yardımı kabul edin ama düzenli tutun: Herkesin vericisi arama modunda olmalı, yeni gelenler aramayı yavaşlatmamalı. Fazladan kişiler en çok kazmada işe yarar.

Helikopter gelecekse: İniş için yaklaşık 25 m × 25 m, engelsiz, kaza yerinden yaklaşık 100 m uzakta bir alan seçilir; açıkta uçuşabilecek giysi ya da eşya bırakılmaz. Pilotla göz teması kurulur, pervane dönerken helikoptere yaklaşılmaz ve ekibin işaretlerine uyulur. Genel acil durum bilgisi için Acil Durum ve Kurtarma sayfasına bakın.

Çığ hava yastığı ne kadar işe yarar?

Çığ hava yastığı, sırt çantasından şişen büyük bir balondur; yakalanan kişinin karın yüzeyine yakın kalmasına yardım eder. Yedi ülkenin 1994–2012 verilerini inceleyen bir çalışmada, hava yastığı şişirilen kişilerde ölüm oranı yaklaşık %22'den %11'e indi. Yani hava yastığı riski azaltır ama ortadan kaldırmaz. Aynı çalışmada hava yastıklarının yaklaşık beşte biri açılamamıştı ve bunların çoğu kullanıcı hatasından kaynaklanıyordu. Hava yastığı çukura ya da arazi tuzağına sürüklenen kişiyi gömülmekten kurtaramaz ve verici, sonda ve küreğin yerini tutmaz.

Pratik, pratik, pratik

• Her sabah vericiyi kontrol edin: Çıkışta grup, herkesin vericisinin hem gönderdiğini hem de aradığını kontrol eder. Pillere bakılır.
• Sezon boyunca pratik yapın: Avalanche Canada'nın vurguladığı gibi, en hızlı arama yapanlar düzenli pratik yapanlardır. Vericiyi kara gömüp aramak, sondayı hızlıca açıp kapamak ve ekip olarak kazmak sezon başında bir kez değil, sezon boyunca tekrarlanır.
• Kendi vericinizi tanıyın: Her model biraz farklı çalışır. Kullanım kılavuzunu okuyun, arama şeridi genişliğini ve çoklu gömülü işlevini öğrenin.
• Eğitim alın: Bu sayfadaki adımlar bir çığ eğitiminde uygulamalı olarak öğrenilir (Kulüp, Kurs ve Eğitim Kademeleri).

Kaynaklar

1. Arama aşamaları, sondalama, kazma, yardım çağırma, yakalanınca yapılacaklar-Avalanche Canada: Avy Savvy, Companion Rescue
2. Kaza anında davranış, ihbar, helikopter iniş alanı-SLF: Caution Avalanches! (8. baskı, 2022)
3. Lider, komşu yamaçlar, verici olmadan kaba sondalama, kazarken hava boşluğu-UIAA: Behavior in Emergency Situations (basılı kitapçık; SAC'nin J+S acil durum sayfasının çevirisi, yazar Urs Hefti), Almanca aslı: SAC: J+S Notfallblatt
4. Çığ seti ve elektronik girişim-Avalanche Canada: Gear
5. Kurtulma eğrisi-Haegeli ve ark.: Comparison of avalanche survival patterns in Canada and Switzerland, CMAJ (2011)
6. Hava yastığının etkisi-Haegeli ve ark.: The effectiveness of avalanche airbags, Resuscitation (2014)